Szanowni Państwo
Manon Dubois
Riccardo Pelani
COPA- COGECA

Szanowni Państwo,

w imieniu członków Inicjatywy #Hodowcy Razem zrzeszającej hodowców i producentów bydła, trzody chlewnej i drobiu pragniemy bardzo serdecznie podziękować za przygotowanie i udostępnienie raportu dotyczącego wyzwań oraz perspektyw europejskiej produkcji zwierzęcej.

Doceniamy skalę i jakość wykonanej pracy: szeroki zasięg badań, rzetelną analizę opinii rolników z różnych krajów oraz wyraźne wyeksponowanie takich kwestii jak: obciążenia regulacyjne, procedury środowiskowe, dostęp do pracy, opłacalność inwestycji, presja społeczna na sektor oraz wyzwania handlowe. Wiele zidentyfikowanych w raporcie problemów bardzo dobrze oddaje również sytuację polskiej produkcji zwierzęcej.

Z polskiej perspektywy – uwzględniając nasze krajowe prace strategiczne,– chcielibyśmy zaproponować kilka uzupełnień, które mogłyby wzmocnić wnioski raportu oraz ułatwić ich przełożenie na polityki i konkretne działania.

1. Silniejsze powiązanie redukcji emisji z dochodem rolnika oraz nowymi wymogami CSRD / ESG

Raport bardzo dobrze opisuje rosnące wymagania środowiskowe wobec gospodarstw oraz obawy inwestycyjne rolników. Z polskiej perspektywy  brakuje jednak mocniejszego akcentu na nową falę regulacji związaną z raportowaniem ESG i dyrektywą CSRD, która dopiero zaczyna oddziaływać na rolnictwo.

W ankiecie silnie wybrzmiewa dyrektywa w sprawie emisji przemysłowych (IED), ponieważ była już polem do obrony w sektorze wołowiny a w sektorach mleko, trzoda i drób już wywiera skutki w praktyce. Tymczasem CSRD i raportowanie ESG nie pojawiają się wprost, ponieważ:

• rolnicy indywidualni jeszcze bezpośrednio nie odczuwają tych wymogów,
• obowiązki raportowe dotyczą dziś głównie dużych przedsiębiorstw (przetwórstwo, handel, finanse),
• jednak to właśnie tam rodzi się nowa presja na dekarbonizację łańcuchów dostaw, która w kolejnych latach zostanie przeniesiona na gospodarstwa (m.in. poprzez wymagania kontraktowe, systemy jakości, warunki finansowania, premiowanie lub dyskontowanie śladu węglowego).

Z naszego punktu widzenia warto w kolejnych analizach Copa-Cogeca mocniej podkreślić, że:

• redukcja emisji w gospodarstwach będzie coraz częściej wymuszana nie tylko przez przepisy typowo „rolnicze” (WPR, IED),
• ale także przez mechanizmy raportowania niefinansowego (CSRD, taksonomia, ESG) i oczekiwania inwestorów wobec przedsiębiorstw skupujących żywiec i sprzedających produkty zwierzęce,
• dlatego potrzebny jest jasny, przewidywalny model: „rolnik pomaga sektorowi spełnić cele CSRD/ESG → otrzymuje za to konkretną, mierzalną korzyść finansową” (płatność w ekoschemacie, premia w systemie jakości, lepsze warunki kontraktu lub finansowania).

Bez takiego powiązania istnieje ryzyko, że koszty dostosowania do wymogów CSRD/ESG zostaną w praktyce przerzucone w dół łańcucha – na gospodarstwa – bez adekwatnego udziału rolników w korzyściach ekonomicznych wynikających z „odchudzenia węglowego” europejskiej produkcji zwierzęcej.

2. Poprawa pozycji rolników w łańcuchu wartości

W dokumentach wdrożeniowych do nowej WPR poprawa pozycji rolników w łańcuchu wartości jest mierzona wskaźnikiem  R.10 który jest definiowany jako:
Lepsza organizacja łańcucha dostaw: odsetek gospodarstw uczestniczących w objętych wsparciem WPR grupach producentów, organizacjach producentów, lokalnych rynkach, krótkich łańcuchach dostaw i systemach jakości

Z polskiej perspektywy uważamy, że systemy jakości są w tym katalogu form wciąż niedoceniane, mimo że z punktu widzenia celu R.10 są równie ważne jak grupy producentów czy krótkie łańcuchy dostaw:

• Systemy jakości w naturalny sposób organizują łańcuch dostaw wokół wspólnych standardów jakości, dobrostanu i środowiska.
• Włączają rolnika w sformalizowane relacje kontraktowe z ubojniami, przetwórstwem i handlem, co ułatwia negocjowanie premii cenowych i stabilniejszych warunków odbioru.
• Tworzą platformę do wdrażania i wiarygodnego dokumentowania innowacji (np. dodatków paszowych ograniczających emisje GHG, działań dobrostanowych), które następnie mogą być wykorzystywane w raportowaniu ESG/CSRD przez kolejne ogniwa łańcucha.
• Wreszcie – w przeciwieństwie do rozproszonych, indywidualnych inicjatyw – systemy jakości pozwalają skalować dobre praktyki na większą liczbę gospodarstw, przy zachowaniu kontroli przez niezależne jednostki certyfikujące.

W naszej opinii, konieczne jest, aby w debacie Copa-Cogeca systemy jakości były pokazywane nie tylko jako „narzędzie marketingowe”, lecz jako pełnoprawny, strategiczny instrument organizacji łańcucha dostaw, na równi z grupami producentów czy krótkimi łańcuchami. Szczególnie dotyczy to sektorów, takich jak wołowina, mleko, wieprzowiny i drobiu w których certyfikowane systemy jakości mogą stać się głównym nośnikiem dekarbonizacji i podziału wartości dodanej pomiędzy rolników i resztę łańcucha.

3. Pozytywna narracja o roli produkcji zwierzęcej w krajobrazie i klimacie

Raport trafnie opisuje presję opinii publicznej i narastające zarzuty wobec chowu zwierząt. Z polskiego punktu widzenia bardzo ważne jest jednak dopełnienie tego obrazu pozytywną narracją:

• Produkcja zwierzęca jest w Polsce i w wielu regionach UE ściśle związane z produkcją roślinną, które sprzyjają bioróżnorodności, retencji wody oraz sekwestracji węgla w glebie.
• Systemy ekstensywne, pastwiskowe mają zupełnie inny „profil środowiskowy” niż najbardziej intensywne systemy produkcji – warto tę różnicę lepiej wyeksponować.
• Produkcja zwierzęca to również zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych dla przyszłych pokoleń
• Produkcja zwierzęca może być postrzegana jako element zrównoważonej diety i gospodarki obiegu zamkniętego, a nie wyłącznie jako źródło emisji.

Sugerujemy, aby w kolejnych wersjach analiz i komunikatów Copa-Cogeca mocniej rozwijała zrównoważoną narrację o roli produkcji zwierzęcej, co może pomóc w odbudowie społecznej legitymacji dla sektora i w obronie europejskiego modelu chowu.

4. Doradztwo, cyfryzacja i narzędzia liczenia emisji dla wołowiny

Bardzo pozytywnie oceniamy fragmenty raportu dotyczące automatyzacji, cyfryzacji i nowych technologii. Z polskiej perspektywy warto szczególnie podkreślić potrzebę:

• powszechnie dostępnych kalkulatorów emisji dla gospodarstw utrzymujących produkcję zwierzęcą,
• zintegrowania tych narzędzi z systemami doradztwa rolniczego i systemami jakości,
• szkoleń dla doradców i rolników, które pomogą przełożyć dane (emisje, wydajność, zdrowotność) na decyzje zarządcze w gospodarstwie.

Bez wsparcia doradczego oraz prostych, praktycznych narzędzi cyfrowych – dopasowanych do realiów średniego gospodarstwa – ryzyko jest takie, że temat emisji pozostanie abstrakcją, a nie stanie się elementem codziennego zarządzania stadem.

5. Gospodarka obiegu zamkniętego: obornik, gnojowica, biogaz

Doceniamy przedstawione w raporcie dane nt. rozwoju OZE w gospodarstwach. Uważamy jednak, że z perspektywy sektora produkcji zwierzęcej warto mocniej zaakcentować potencjał obornika i gnojowicy:

• jako surowca do produkcji biogazu / biometanu,
• jako źródła nawozu pofermentacyjnego,
• oraz jako kluczowego elementu redukcji emisji metanu z magazynowania odchodów.

Z naszego punktu widzenia brakuje w raporcie wyraźnego postulatu wspierania zintegrowanych projektów typu „produkcja zwierzęca + biogaz + nawozy”, powiązanych z celami klimatycznymi i bezpieczeństwem energetycznym, a także z systemami jakości wołowiny.

6. Równe warunki konkurencji w handlu

Zgadzamy się z raportem, że handel i konkurencja z importem spoza UE to jedna z kluczowych obaw rolników. Z polskiej perspektywy chcielibyśmy wzmocnić w tym wątku dwa elementy:

• potrzebę pełnej wzajemności standardów (środowisko, dobrostan, bezpieczeństwo żywności, śledzenie pochodzenia) wobec produktów spoza UE;
• oraz konieczność uwzględnienia tych różnic przy projektowaniu ewentualnych instrumentów klimatycznych (np. oznakowanie śladu węglowego, mechanizmy dostosowawcze).

Bez takiego podejścia europejscy producenci  żywca i mleka, którzy ponoszą wysokie koszty dostosowania do regulacji unijnych, będą w praktyce karani na rynku globalnym.

Podsumowanie

Jeszcze raz dziękujemy za przygotowanie raportu, który w naszej ocenie stanowi bardzo solidną podstawę do dalszych dyskusji o przyszłości europejskiego sektora produkcji zwierzęcej.

Jako środowisko zaangażowane w realizację polskiej strategii dla sektora produkcji zwierzęcej widzimy dużą zbieżność zdiagnozowanych wyzwań z realiami naszych gospodarstw. Jednocześnie liczymy, że przedstawione powyżej uwagi – dotyczące w szczególności:

• powiązania redukcji emisji z dochodem gospodarstwa,
• wzmacniania pozycji rolników w łańcuchu dostaw,
• pozytywnej narracji o roli produkcji zwierzęcej,
• wzmocnienia doradztwa i narzędzi cyfrowych,
• lepszego wykorzystania potencjału obornika i biogazu,
• oraz silniejszego akcentu na równe warunki konkurencji w handlu

będą mogły zostać wykorzystane w dalszych pracach Copa-Cogeca nad kształtowaniem unijnej polityki dla sektora produkcji zwierzęcej.

Pozostajemy do Państwa dyspozycji w przypadku potrzeby doprecyzowania naszych uwag lub rozwinięcia współpracy, np. w ramach bardziej szczegółowej grupy roboczej poświęconej dekarbonizacji sektora produkcji zwierzęcej.