SKUMULOWANY WPŁYW CSRD, EUDR, IED ORAZ REGULACJI DOBROSTANOWYCH NA STRATEGIĘ UE DLA SEKTORA ZWIERZĘCEGO

Szanowni Państwo,

działając w imieniu podmiotów funkcjonujących w europejskim łańcuchu dostaw rolno‑spożywczych, pragniemy zwrócić uwagę Komisji Europejskiej na narastający problem skumulowanych obciążeń regulacyjnych, wynikających z jednoczesnego wdrażania takich instrumentów jak dyrektywa CSRD, rozporządzenie EUDR, znowelizowana dyrektywa IED oraz kolejnych regulacji dotyczących dobrostanu zwierząt.

Choć cele tych aktów – ochrona środowiska, klimatu oraz dobrostanu zwierząt – pozostają zrozumiałe, to sposób ich projektowania i wdrażania coraz częściej odbiega od standardów rzetelnego stanowienia prawa, do których Unia Europejska zobowiązała się w traktatach oraz w ramach zasady Better Regulation.

1. Brak rzetelnej analizy ex ante i problem działań reaktywnych

Praktyka ostatnich lat wskazuje na systemowe odchodzenie od kompleksowych analiz ex ante skutków regulacji, w szczególności w zakresie:

• redystrybucji kosztów w całym łańcuchu dostaw,
• identyfikacji podmiotów faktycznie ponoszących koszty regulacyjne,
• oceny skumulowanych obciążeń regulacyjnych.

W konsekwencji analizy te prowadzone są dopiero ex post, gdy regulacje już obowiązują i generują poważne napięcia gospodarcze oraz społeczne. Utworzenie Obserwatorium Łańcucha Rolno‑Spożywczego (AFCO) w 2024 r. oraz Europejskiej Rady ds. Rolnictwa i Żywności (EBAF) w 2025 r. należy postrzegać jako działania naprawcze, potwierdzające, że właściwe mechanizmy analityczne nie funkcjonowały na etapie legislacyjnym.

2. Wpływ na realizację celów WPR (art. 39 TFUE)

Zgodnie z art. 39 TFUE Wspólna Polityka Rolna ma zapewniać m.in.:

• wzrost wydajności rolnictwa,
• godziwy poziom życia ludności wiejskiej,
• stabilizację rynków,
• bezpieczeństwo dostaw oraz rozsądne ceny dla konsumentów.

Tymczasem skumulowane skutki regulacji CSRD, EUDR, IED oraz przepisów dobrostanowych prowadzą do sytuacji, w której:

• rolnicy oraz MŚP ponoszą koszty regulacyjne, których nie są w stanie przenieść w dół łańcucha,
• rośnie ryzyko sprzedaży poniżej kosztów produkcji,
• narasta presja na przenoszenie produkcji poza UE (ucieczka produkcji / emisji).

Skutki te są wyraźnie sprzeczne z celami WPR i podważają bezpieczeństwo żywnościowe Unii.

3. Zasada proporcjonalności i pomocniczości (art. 5 TUE)

Brak rzetelnej analizy skutków skumulowanych oraz nieuwzględnianie strukturalnych różnic między państwami członkowskimi (model agrarny, średnia wielkość gospodarstw, warunki naturalne) prowadzą do naruszenia zasady proporcjonalności.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości UE, środki unijne muszą być odpowiednie i konieczne do osiągnięcia zamierzonych celów. W obecnym kształcie wiele obowiązków sprawozdawczych i operacyjnych, w szczególności wynikających z CSRD i EUDR, wykracza poza to, co jest konieczne – zwłaszcza w odniesieniu do najsłabszych ogniw łańcucha dostaw.

4. Dysfunkcja mechanizmów Better Regulation i RSB

Zgodnie z Porozumieniem Międzyinstytucjonalnym z 2016 r. oraz wytycznymi Better Regulation (SWD (2021) 305), proces legislacyjny UE powinien opierać się na dowodach oraz analizie rzeczywistych skutków regulacji.

Tymczasem:

• Regulatory Scrutiny Board, mimo wzmocnienia mandatu w 2022 r., nie zapobiegła przyjmowaniu regulacji o niskiej jakości analitycznej,
• problem skumulowanych obciążeń pozostaje marginalizowany,
• Komisja zmuszona jest do późniejszych korekt (np. zapowiedziana redukcja obowiązków sprawozdawczych o 25%).
• 5. Rural proofing – potrzeba mechanizmu obowiązkowego

Dotychczasowe doświadczenia pokazują, że mechanizm rural proofing jest zbyt słaby i niewystarczająco zakorzeniony w procesie legislacyjnym. W efekcie polityki horyzontalne, w tym klimatyczne i ESG, w sposób nieproporcjonalny obciążają obszary wiejskie.

Każda regulacja dotycząca ESG, klimatu lub dobrostanu powinna podlegać obowiązkowemu „filtrowi wiejskiemu” już na etapie Inception Impact Assessment, a nie dopiero w reakcji na kryzysy i protesty społeczne.

6. Wnioski i postulaty

Wzywamy Komisję Europejską do:

1. Wprowadzenia i usystematyzowania analiz ex ante obejmujących cały łańcuch dostaw oraz skumulowane obciążenia wynikające z CSRD, EUDR, IED i regulacji dobrostanowych.
2. Rzeczywistego uwzględniania redystrybucji kosztów oraz identyfikacji podmiotów ponoszących ciężar regulacyjny.
3. Uczynienia rural proofing mechanizmem obowiązkowym, a nie fakultatywnym.
4. Zapewnienia, że przyszłe regulacje będą zgodne z art. 39 TFUE w zakresie dochodów rolników oraz bezpieczeństwa dostaw.
5. Powrotu do polityki opartej na dowodach jako fundamentu zmian wynikających z Zielonego Ładu.

Unia Europejska stoi dziś w obliczu kryzysu zaufania do jakości własnego prawa. Bez przywrócenia integralności, przewidywalności oraz proaktywnej analizy rzeczywistych skutków regulacji, dalsze wdrażanie zmian Zielonego Ładu może trwale osłabić konkurencyjność europejskiego rolnictwa i przemysłu rolno‑spożywczego.

Z wyrazami szacunku,